PRINCE2: projectmanagement in beheerste omgevingen

PRINCE2 – Projects IN Controlled Environments – is een van de meest toegepaste projectmanagementmethoden ter wereld. De kracht van PRINCE2 ligt in de gestructureerde aanpak: zeven principes, zeven thema's en zeven processen vormen samen een samenhangend raamwerk voor het leiden van projecten. Van kleine initiatieven tot grote programma's, van stabiele omgevingen tot dynamische verandertrajecten: PRINCE2 biedt houvast zonder rigide te worden.

De methode ontstond eind jaren tachtig als PROMPT II en evolueerde in 1996 tot PRINCE2. Sindsdien hebben meer dan een miljoen professionals wereldwijd een PRINCE2-training gevolgd. De methode wordt voortdurend vernieuwd op basis van praktijkervaringen – een echte best practice dus, die om de vijf jaar een update krijgt.

De fundamenten: klassieke werken over PRINCE2

Wie PRINCE2 grondig wil leren kennen, komt al snel uit bij het standaardwerk van Bert Hedeman, Gabor Vis van Heemst en Hans Fredriksz. Hun handboeken begeleiden al jaren generaties projectmanagers door de wereld van gecontroleerde projectomgevingen. De uitgaves zijn steeds aangepast aan de nieuwste PRINCE2-edities, waardoor ze actueel blijven.

Van editie 2009 naar 2017: de evolutie van PRINCE2

De editie 2017 bracht belangrijke vernieuwingen. Waar eerdere versies soms als te rigide werden ervaren, legt de 2017-versie sterke nadruk op op maat maken voor verschillende projectcontexten. Kleine projecten, commerciële projecten, projecten binnen programma's – allemaal krijgen ze specifieke aandacht. Vooral de combinatie met agile werkwijzen werd uitgebreid uitgewerkt.

Vier managementproducten werden niet langer verplicht gesteld: het configuratie-item-record, leerpuntenrapport, productstatusoverzicht en dagelijks logboek. Ook cosmetische wijzigingen werden doorgevoerd: rollen, processen en producten krijgen geen hoofdletter meer, en 'managementstrategieën' heten voortaan 'managementaanpakken'.

PRINCE2 versie 7: de nieuwste generatie

In 2023 verscheen PRINCE2 versie 7, de meest recente incarnatie van de methode. Deze editie vervangt de term 'thema's' door 'practices' en legt nog meer nadruk op mensen, flexibiliteit en moderne projectomgevingen. De zeven principes blijven het fundament, maar krijgen een eigentijdse uitwerking die aansluit bij de manier waarop organisaties nu werken.

PRINCE2 en agile: een vruchtbare combinatie

Lange tijd werden PRINCE2 en agile gezien als tegengestelden. PRINCE2 stond voor planning en controle, agile voor flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Toch blijkt de combinatie uitstekend te werken. PRINCE2 biedt de governance-laag – de stuurgroep, besluitvormingsmomenten, business case – terwijl agile teams zorgen voor de daadwerkelijke ontwikkeling in korte iteraties.

De vraag 'PRINCE2 weg ermee!' – ooit gemeend gesteld door agile-voorstanders – is achterhaald. Moderne organisaties hebben beide benaderingen nodig: PRINCE2 voor de structuur, agile voor de uitvoering.

PRINCE2 in de praktijk: valkuilen en succesfactoren

Kennis van PRINCE2 is één ding, toepassing in de dagelijkse praktijk iets heel anders. Veel organisaties worstelen met de vraag hoe ze de methode zo kunnen inzetten dat deze werkelijk bijdraagt aan projectsucces. Te rigide toegepast wordt PRINCE2 een papieren tijger, te los geïnterpreteerd verliest het zijn kracht.

Michiel van der Molen schreef een praktische gids die zeven veelvoorkomende valkuilen beschrijft én honderd concrete tips geeft om PRINCE2 zinvol te gebruiken. Zijn uitgangspunt: projecten zijn mensenwerk. Het gaat uiteindelijk om leiderschap, communicatie en betrokkenheid, niet om het blindelings volgen van procedures.

Kritische geluiden en alternatieven

Niet iedereen is gecharmeerd van PRINCE2. Critici wijzen op bureaucratie, starheid en het risico dat de methode een doel op zich wordt. Dion Kotteman en Jeroen Gietema schreven zelfs een satire waarin ze CRIME1 introduceren als tegenhanger van PRINCE2 – een waarschuwing hoe formele methodieken projecten kunnen verstikken.

Deze kritiek is niet ongegrond. PRINCE2 vraagt discipline en toewijding. Wie alleen de certificering haalt zonder de onderliggende principes te doorgronden, riskeert inderdaad een bureaucratisch monster te creëren. Maar dat geldt voor elke methode: het is geen toverstaf, maar een hulpmiddel dat met verstand toegepast moet worden.

PRINCE2 aanvullen met moderne tools

PRINCE2 hoeft niet op zichzelf te staan. Moderne tools kunnen de methode versterken zonder de kernprincipes geweld aan te doen. Het Project Canvas bijvoorbeeld biedt een visuele manier om de essentie van een project vast te leggen – een aanvulling op het formele projectplan dat PRINCE2 voorschrijft.

PRINCE2 in breder perspectief

Wie zich oriënteert op projectmanagement, komt onvermijdelijk meerdere methodieken tegen: PMBoK van het Amerikaanse PMI, Scrum voor agile ontwikkeling, Projectmatig Werken als Nederlandse variant. Projectmanagement op maat van Ariane Moussault biedt een helder overzicht van deze landschap. PRINCE2 krijgt daarin een prominente plaats als procesgerichte methode voor stabiele omgevingen.

PRINCE2 blijft relevant

Na meer dan drie decennia blijft PRINCE2 relevant. De methode heeft zich bewezen in talloze projecten, van IT-ontwikkelingen tot bouwprojecten, van overheidsprogramma's tot commerciële initiatieven. De kracht zit in de balans tussen structuur en flexibiliteit, tussen controle en vertrouwen.

De zeven principes vormen een tijdloos kompas: voortdurende zakelijke rechtvaardiging, leren van ervaring, gedefinieerde rollen en verantwoordelijkheden, managen per fase, managen bij uitzondering, focus op producten, en op maat maken. Deze principes gelden onverminderd, ongeacht welke editie je gebruikt of hoe je PRINCE2 combineert met andere benaderingen.

Voor wie projecten wil leiden met overzicht en grip, voor organisaties die willen investeren in projectvolwassenheid, voor teams die zoeken naar een gemeenschappelijke taal: PRINCE2 biedt een solide fundament. Niet als dogma, maar als raamwerk dat je eigen maakt en aanpast aan jouw specifieke context. Dat is de essentie van gecontroleerde omgevingen: weten waar je staat, waarom je doet wat je doet, en hoe je de volgende stap zet.